Foçalıların Epik Kaçış Hikayesi

Foçalıların (Phokaialıların) gemilere binerek yurtlarını terk etmelerinin ve tarihteki bu meşhur göçün arkasındaki temel sebep, Pers (Ahameniş) İmparatorluğu'nun istila tehdidi ve Foçalıların bağımsızlıklarına olan derin tutkusudur.

Tarihçi Herodot'un *Tarih* (Historia) adlı eserinin 1. kitabında (163-167. paragraflar) anlattığı hikayenin detayları ve kaçışın aşamaları şu şekildedir…

Pers Kuşatması ve Harpagos'un Teklifi

M.Ö. 546 civarında, Pers Kralı Büyük Kiros, Lidya Krallığı'nı yıktıktan sonra gözünü Batı Anadolu'daki İyon kentlerine diker. Pers generali Harpagos, dönemin en güçlü surlarına ve deniz ticaret filosuna sahip olan Phokaia (Foça) kentini kuşatır.

Harpagos, kenti tamamen yıkmak istemediği için Foçalılara bir teklif sunar:

Kent surlarından sadece bir burcun yıkılmasını ve Pers kralına bağlılığın sembolü olarak bir evin kraliyet toprağı sayılmasını ister. Bu, sembolik bir teslimiyet ve vergiye bağlanma talebidir.

Özgürlük İçin İstenen "Bir Günlük" Süre

Herodot'un anlatımına göre Foçalılar, kölelik altında yaşamaktansa özgürlüklerini kaybetmemeyi seçerler. Harpagos'un teklifini düşünmek için ondan **bir günlük süre** isterler ve bu süre zarfında Pers ordusunun surlardan geri çekilmesini talep ederler. Harpagos, Foçalıların ne yapacağını tahmin etse de bu izni verir ve ordusunu surlardan geriye çeker.

Kentin Boşaltılması ve Büyük Kaçış

Fırsattan istifade eden Foçalılar, hızla hareket ederek o dönem Akdeniz'de fırtınalar estiren meşhur 50 kürekli savaş gemilerini (pentekonter) rıhtıma yanaştırırlar.

* Evlerindeki tüm taşınabilir kıymetli eşyaları, tapınaklardaki tanrı heykellerini ve adakları gemilere yüklerler.

* Ardından tüm kadınları, çocukları ve yaşlıları da gemilere bindirerek kenti tamamen boşaltırlar.

Pers ordusu kente girdiğinde, karşılarında tek bir insanın bile kalmadığı hayalet bir şehir bulur.

Dönüşü Olmayan Yemin: Denize Atılan Demir

Foçalılar ilk olarak Sakız Adası'na (Chios) giderler ve oradan toprak satın almak isterler ancak Sakızlılar ticari rekabetten korkarak bu talebi reddeder.

Bunun üzerine Foçalılar, daha önce Korsika'da kurdukları kolonileri Alalia'ya gitmeye karar verirler.

Ancak yola çıkmadan önce, yurtlarını Perslere bırakan koruyucu muhafızları cezalandırmak için gizlice Foça'ya geri dönüp Pers garnizonunu kılıçtan geçirirler.

Bu eylemin ardından, bir daha asla yurtlarına dönmeyeceklerine dair topluca kutsal bir yemin ederler.

Denize büyük bir demir kütlesi bırakırlar ve "Bu demir su yüzüne çıkana kadar Foça'ya dönmeyeceğiz" diyerek lanet okurlar.

Herodot, Akdeniz'in açıklarına doğru yola çıkıldıktan sonra, Foçalıların yarısından fazlasının yurt özlemine (sıla hasretine) dayanamadığını, ettikleri ağır yemini bozma pahasına ağlayarak Foça'ya geri döndüğünü aktarır. Yeminine sadık kalan diğer yarısı ise Batı Akdeniz'e yelken açarak Korsika'ya, ardından da Güney İtalya'daki Elea (Velia) kentine yerleşir.

Özetle Herodot, Foçalıların kaçışını **boyunduruk altına girmeyi reddeden, özgürlüğe ve kent kimliğine aşık bir halkın epik direnişi** olarak tasvir eder.

Sevgiyle kalın,

Kenan